جوکی پمپ (Jockey Pump) در بوستر آتش نشانی چه کار میکند، چرا لازم است، دبی و فشارش چطور انتخاب میشود، فشار روشن و خاموش شدن جوکی و پمپ اصلی را چطور تنظیم کنیم و اگر جوکی مدام روشن و خاموش شود ایراد کجاست.
جوکی پمپ (یا پمپ جوکی، به انگلیسی Jockey Pump یا Pressure Maintenance Pump) پمپ کوچکی در کنار بوستر پمپ آتش نشانی است که فقط یک کار دارد: فشار شبکه اطفای حریق را در حالت عادی ثابت نگه دارد. پمپ اصلی آتشنشانی بزرگ است و نباید برای هر چکه آب روشن شود؛ جوکی پمپ این کار کوچک را انجام می‌دهد تا پمپ اصلی فقط در حریق واقعی وارد عمل شود.
وظیفه پمپ جوکی
- جبران نشتی: هر شبکه لوله‌کشی کمی نشتی دارد (از اتصالات، شیرها و گسکت‌ها). جوکی این افت تدریجی را جبران میکند.
- جلوگیری از استارت بیمورد پمپ اصلی: بدون جوکی، پمپ بزرگ با هر افت کوچک فشار روشن میشود و چون خودکار خاموش نمی‌شود، بی‌دلیل ساعت‌ها کار میکند.
- نگه داشتن شبکه پر و آماده: فشار ثابت یعنی وقتی اسپرینکلری باز شود، آب بی‌درنگ می‌رسد و افت فشار ناگهانی، پمپ اصلی را سریع استارت میکند.
- کمک به تشخیص نشتی: اگر جوکی بیش از حد روشن شود، یعنی شبکه نشتی دارد و باید بررسی شود.
جوکی پمپ جزو پمپ‌های اطفای حریق حساب نمی‌شود و دبی آن در محاسبه آب حریق به حساب نمی‌آید.
جوکی پمپ چطور کار میکند؟
جوکی پمپ با یک پرشر سوییچ یا ترنسمیتر فشار کنترل میشود. وقتی فشار شبکه به فشار روشن شدن جوکی برسد، پمپ روشن میشود و وقتی به فشار خاموش شدن جوکی برگردد، خاموش میشود. برخلاف پمپ اصلی، جوکی پمپ خودکار خاموش میشود. معمولاً یک تایمر حداقل زمان کار هم دارد تا با هر نوسان کوچک چند ثانیه روشن و خاموش نشود.
دبی و فشار جوکی پمپ
- دبی: آنقدر که نشتی مجاز شبکه را در حدود ۱۰ دقیقه جبران کند (یا دستکم حدود ۴ لیتر در دقیقه، هرکدام بیشتر). در عمل خیلی از طراحان جوکی را حدود ۱ درصد دبی پمپ اصلی انتخاب می‌کنند. دبی جوکی نباید آنقدر زیاد باشد که با باز شدن یک اسپرینکلر بتواند فشار را نگه دارد؛ در این صورت پمپ اصلی دیر روشن میشود.
- فشار: جوکی باید بتواند شبکه را به فشاری کمی بالاتر از فشار روشن شدن پمپ اصلی برساند؛ یعنی فشار جوکی معمولاً هم‌اندازه یا کمی بیشتر از فشار بسته (Churn) پمپ اصلی است. به همین دلیل جوکی پمپ‌ها پمپ‌های طبقاتی (Multistage) با دبی کم و فشار زیادند.
تنظیم فشار جوکی پمپ و پمپ اصلی
روش رایج، که در پیوست استاندارد NFPA 20 هم آمده، این است که فشارها از بالا به پایین پله‌پله تنظیم شوند. مثال زیر برای پمپ اصلی با فشار نامی ۶ بار و فشار بسته ۷٫۵ بار و منبعی با ۰٫۵ بار فشار استاتیک در مکش پمپ است:
| تنظیم | قاعده | مثال |
|---|---|---|
| جوکی پمپ خاموش شود | فشار بسته پمپ اصلی + فشار استاتیک مکش | ۷٫۵ + ۰٫۵ = ۸٫۰ بار |
| جوکی پمپ روشن شود | دستکم ۰٫۷ بار (۱۰ psi) پایینتر از خاموشی جوکی | ۷٫۳ بار |
| پمپ اصلی برقی روشن شود | حدود ۰٫۳۵ بار (۵ psi) پایینتر از روشن شدن جوکی | ۶٫۹۵ بار |
| پمپ دیزلی یا پمپ دوم روشن شود | حدود ۰٫۷ بار (۱۰ psi) پایینتر از پمپ قبلی | ۶٫۲۵ بار |
- پمپ اصلی پس از روشن شدن با رسیدن فشار خاموش نمی‌شود؛ یا دستی خاموش میشود یا، اگر خاموشی خودکار مجاز شده باشد، تنها بعد از حداقل زمان کار (برای پمپ برقی ۱۰ دقیقه).
- فاصله‌ها را خیلی کم نگیرید؛ دقت پرشر سوییچ و نوسان فشار باعث میشود پمپ‌ها جای هم روشن شوند.
- فشار خاموشی جوکی نباید از فشار مجاز لوله‌ها، شیرها و اسپرینکلرها (معمولاً حدود ۱۲ بار) بیشتر شود.
ایرادهای رایج جوکی پمپ
| مشکل | علت محتمل | راه رفع |
|---|---|---|
| جوکی مدام روشن و خاموش میشود | نشتی شبکه، شیر یکطرفه معیوب یا فاصله کم فشار روشن و خاموش | نشتی را پیدا کنید، شیر یکطرفه را بررسی کنید، تایمر حداقل کار و فاصله فشارها را درست کنید |
| پمپ اصلی به‌جای جوکی روشن میشود | فشار روشن شدن پمپ اصلی خیلی نزدیک جوکی است یا جوکی خاموش یا خراب است | ترتیب فشارها را با جدول بالا اصلاح کنید و جوکی را سرویس کنید |
| جوکی خاموش نمی‌شود | دبی نشتی از دبی جوکی بیشتر است یا فشار خاموشی بالاتر از توان جوکی تنظیم شده | نشتی را رفع کنید یا فشار خاموشی را با منحنی جوکی هماهنگ کنید |
| فشار بعد از خاموشی جوکی تند می‌افتد | شیر یکطرفه رانش جوکی یا پمپ اصلی نشتی دارد | شیر یکطرفه را تعمیر یا تعویض کنید |
روشن و خاموش شدن پشت‌سرهم، مثل پمپ‌های آبرسانی، به موتور جوکی آسیب می‌زند؛ علت‌های مشابه در چرا پمپ مدام روشن و خاموش میشود هم آمده است.
قیمت جوکی پمپ
قیمت جوکی پمپ به دبی و فشار (تعداد طبقات پمپ)، جنس پروانه و بدنه (چدن یا استیل)، توان موتور و برند بستگی دارد. جوکی پمپ‌ها معمولاً پمپ‌های عمودی طبقاتی‌اند و قیمتشان کسر کوچکی از پمپ اصلی است، ولی کیفیت شیر یکطرفه و کنترل فشار آن برای سلامت کل سیستم مهم است.
مقاله‌های این مجموعه
بوستر پمپ آتش نشانی · جوکی پمپ · تابلو برق بوستر آتش نشانی · محاسبه بوستر آتش نشانی · نصب و تست پمپ آتش نشانی
سؤال‌های رایج
جوکی پمپ چیست؟
پمپ کوچک طبقاتی در بوستر آتشنشانی که نشتی شبکه را جبران میکند و فشار را ثابت نگه میدارد تا پمپ اصلی فقط در حریق روشن شود.
وظیفه پمپ جوکی چیست؟
جبران نشتی، جلوگیری از استارت بیمورد پمپ اصلی، نگه داشتن شبکه پر و آماده و نشان دادن نشتی شبکه با روشن شدن زیاد.
جوکی پمپ به انگلیسی چه میشود؟
Jockey Pump یا Pressure Maintenance Pump.
فشار جوکی پمپ چقدر تنظیم شود؟
خاموشی جوکی برابر فشار بسته پمپ اصلی بهعلاوه فشار استاتیک مکش، روشن شدن جوکی دستکم ۰٫۷ بار پایینتر، و روشن شدن پمپ اصلی حدود ۰٫۳۵ بار پایینتر از روشن شدن جوکی.
دبی جوکی پمپ چقدر باشد؟
آنقدر که نشتی مجاز را در حدود ۱۰ دقیقه جبران کند؛ در عمل اغلب حدود ۱ درصد دبی پمپ اصلی. نباید آنقدر زیاد باشد که با باز شدن یک اسپرینکلر فشار را نگه دارد.
چرا جوکی پمپ مدام روشن و خاموش میشود؟
معمولاً به خاطر نشتی شبکه، شیر یکطرفه معیوب یا فاصله کم بین فشار روشن و خاموش شدن.
